سازوکار مدیریت ضریب اهرم در صندوق‌های اهرمی/ عوامل حباب صندوق‌های اهرمی چیست؟/ چگونه بازده صندوق‌های اهرمی به ۲ برابر میانگین بازار سهام رسید؟ + ویدئو

فصل بانک - برنامه «صندوقچه» محصول جدید پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا) است. «صندوقچه» با هدف بررسی عملکرد صندوق‌های سرمایه‌گذاری فعال در بازار سرمایه ایران، عملکرد صندوق‌ها در کلاس‌های مختلف دارایی، روندها، چالش‌ها، فرصت‌ها و چشم‌انداز این ابزارها را بررسی می‌کند. در این قسمت از برنامه «صندوقچه»، عملکرد صندوق‌های اهرمی در دوره پس از بازگشایی بازار سهام در بهار امسال تاکنون و دلایل بازده این صندوق‌ها بررسی شده است. امیر ندیری مدیر صندوق اهرمی نارنج، از جمله کارشناسان مشارکت‌کننده در برنامه «صندوقچه» است. او در این قسمت از برنامه «صندوقچه» با بررسی عملکرد صندوق‌های اهرمی، سازوکار اهرم و بازده این صندوق‌ها، به بررسی عوامل موثر بر عملکرد آن‌ها و جایگاه این ابزار در بازار سرمایه پرداخته است. ندیری در این برنامه ماهیت تورمی اقتصاد ایران را دلیل خوبی برای حضور بلندمدت سرمایه‌گذاران در دارایی‌های اهرمی دانست.

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، صندوق‌های اهرمی به عنوان یکی از انواع ابزارهای سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه، نقش مهمی در افزایش حضور سرمایه‌گذاران خرد در سرمایه‌گذاری غیرمستقیم داشته‌اند. این صندوق‌ها با توجه به ماهیت نوسان‌پذیری بیش‌تر، ضمن جذب سرمایه‌گذاران عادی، همواره به عنوان معیاری از میزان ریسک‌پذیری بازار در معاملات سهام نیز ایفای نقش می‌کنند. اهرمی‌ها در کشورهای پیشرفته عموماً به عنوان ابزارهای پرریسک کوتاه‌مدت در نظر گرفته می‌شوند. با وجود این، در سال‌های اخیر تورم نه‌تنها توانسته این تصور را در ایران به چالش بکشد، بلکه به دلیل پایداری تورم، این ابزارها به عنوان یک گزینه سرمایه‌گذاری بلندمدت نیز در نظر گرفته می‌شوند.
در این قسمت از برنامه «صندوقچه»، عملکرد صندوق‌های اهرمی در دوره پس از بازگشایی بازار سهام مورد بررسی قرار گرفته است.
امیر ندیری، مدیر صندوق اهرمی نارنج، مهمان این قسمت از برنامه صندوقچه درباره بازده، سازوکار اهرم و عوامل مؤثر بر عملکرد صندوق‌های اهرمی توضیح داده است.
مشروح دیدگاه‌های ارائه شده امیر ندیری را که در قالب برنامه صندوقچه ارائه شده، در ادامه بخوانید و ببینید :
صندوق‌های اهرمی پس از بازگشایی بازار سهام، به‌واسطه ماهیت اهرمی خود، عملکرد بهتری نسبت به بسیاری از نمادها و ابزارهای بازار سرمایه داشته‌اند. تحلیل شما از دلایل این عملکرد چیست؟
طبیعتا به دلیل ذات صندوق‌های اهرمی، این نوع از صندوق‌ها می‌تواند بازده مثبت یا منفی بیش‌تری را نصیب سرمایه‌گذاران کند. پس از بازگشایی بازار سهام، روند بازار سهام صعودی بود و رشد مناسبی در بورس و فرابورس ثبت شد. صندوق‌های اهرمی نیز متناسب با این روند، رشد به‌مراتب بیش‌تری نسبت به بازار سهام داشتند و بازده بیش‌تری را نصیب سرمایه‌گذاران خود کردند.
اگر عملکرد صندوق‌های اهرمی را با شاخص کل مقایسه کنیم، به طور میانگین این عملکرد چه میزان بازده بیش‌تر برای سرمایه‌گذاران ایجاد کرده است؟
ضریب اهرم صندوق‌های اهرمی به‌طور میانگین پس از بازگشایی بازار سهام تا امروز در محدوده 2 واحد بوده است. بنابراین، بازده صندوق‌های اهرمی تقریباً 2 برابر بازده بازار سهام بوده است. البته به دلیل تفاوت در پورتفوی صندوق‌ها و وزن متفاوت صنایع و نمادها، بازده هر یک از صندوق‌ها با یکدیگر یکسان نیست، اما به طور متوسط می‌توان گفت این صندوق‌ها حدود 2 برابر میانگین بازار سهام بازده داشته‌اند.
پیش از این، برخی انتقادها درباره پایین بودن دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی نسبت به نمادهای بازار مطرح می‌شد، با توجه به عملکرد اخیر این صندوق‌ها، آیا این انتقاد هم‌چنان وارد است؟
پایین بودن دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی نسبت به ماهیت اهرمی آن‌ها، موضوع قابل توجهی است. اگر ضریب اهرم صندوق‌های اهرمی را به طور میانگین 2 واحد در نظر بگیریم، دامنه نوسان آن‌ها نیز باید متناسب با این ضریب باشد. برای مثال، اگر در یک روز تمامی سهام موجود در بازار در محدوده مثبت 3 درصد معامله شود، NAV یک صندوق با ضریب اهرم دو می‌تواند حدود 6 درصد افزایش پیدا کند. اما دامنه‌نوسان 4 درصدی باعث می‌شود با وجود قرار گرفتن صندوق اهرمی در صف خرید، حدود 2 درصد حباب منفی ایجاد شود. ممکن است این اختلاف در روزهای بعد جبران شود، اما سرمایه‌گذاری که در آن روز دارنده واحد صندوق بوده، از این اختلاف متضرر شده است. بنابراین، به نظر من دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی باید 2 برابر دامنه نوسان سهام باشد.
یکی از موضوعات مهم درباره صندوق‌های اهرمی، حباب قیمتی آن‌هاست. چه عواملی در شکل‌گیری حباب فعلی این صندوق‌ها مؤثر بوده است؟
حباب صندوق‌های اهرمی تک‌عاملی نیست و چند عامل در شکل‌گیری آن نقش دارد. یکی از این عوامل، همان دامنه نوسان است. از سوی دیگر، اقتصاد ایران در ماه‌های گذشته با ریسک‌های مختلفی مواجه بوده و بخشی از این ریسک‌ها هم‌چنان وجود دارد. این مسئله باعث شده استقبال سرمایه‌گذاران از صندوق‌های اهرمی متناسب با رشد بازار نباشد. یکی دیگر از عوامل، نداشتن رکن بازارگردان در صندوق‌های اهرمی است. اگر به هر دلیلی، به دلیل افزایش ریسک‌ها یا عوامل دیگر، بازار وارد روند اصلاحی شود، سرمایه‌گذاران این صندوق‌ها ممکن است در صف‌های فروش قرار بگیرند. صندوق‌های سهامی کلاسیک و سهام به واسطه بازارگردانی و هم‌چنین فعالیت صندوق‌های توسعه و تثبیت از نقدشوندگی بیش‌تری برخوردارند، در حالی که صندوق‌های اهرمی از این امکان برخوردار نیستند. عامل دیگر این است که صندوق‌های حمایتی بازار، مانند صندوق توسعه و تثبیت، امکان خرید و فعالیت روی صندوق‌های اهرمی را ندارند. بنابراین می‌توان 3 عامل اصلی دامنه نوسان، نبود رکن بازارگردان و محدودیت فعالیت صندوق‌های حمایتی بازار را از مهم‌ترین دلایل قرار گرفتن حباب صندوق‌های اهرمی در سطوح بالا دانست.
صندوق‌های اهرمی معمولاً به عنوان ابزارهای کوتاه‌مدت سرمایه‌گذاری شناخته می‌شوند، زیرا ریسک و نوسان بیش‌تری دارند. با توجه به شرایط فعلی اقتصاد ایران، آیا می‌توان این صندوق‌ها را برای سرمایه‌گذاری بلندمدت نیز مناسب دانست؟
هر 2 رویکرد امکان‌پذیر است و هم سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت و هم سرمایه‌گذاران بلندمدت می‌توانند از این صندوق‌ها استفاده کنند. با این حال، به نظر من برخلاف تصور عمومی، صندوق‌های اهرمی با توجه به شرایط فعلی اقتصاد ایران می‌توانند برای سرمایه‌گذاری بلندمدت نیز مناسب باشند. در شرایطی که نرخ بهره حدود 40 درصد و تورم حدود 70 تا 80 درصد است، بازار سرمایه معمولاً در بلندمدت حداقل هم‌پای تورم رشد می‌کند. بنابراین استفاده از اهرم می‌تواند در بلندمدت بازده بیش‌تری نسبت به تورم ایجاد کند. اگر عملکرد صندوق‌های اهرمی را در چند سال گذشته و در بازه‌های زمانی مختلف بررسی کنیم، مشاهده می‌شود که این صندوق‌ها بازده بالایی ثبت کرده‌اند. بنابراین، برای یک سرمایه‌گذار با دید بلندمدت، امکان دستیابی به بازده قابل توجه از طریق این صندوق‌ها وجود داشته است. البته نمی‌توان گفت که صندوق‌های اهرمی صرفاً برای سرمایه‌گذاران با دید بلندمدت مناسب است. با توجه به ارزش معاملات این صندوق‌ها، بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاران آنها دید کوتاه‌مدتی دارند. با این حال، با توجه به نرخ بهره و تورم موجود، سرمایه‌گذاری بلندمدت در صندوق‌های اهرمی می‌تواند بازده قابل توجهی داشته باشد. صندوق‌های اهرمی دارای مدیریت فعال هستند. مدیر صندوق ضریب اهرم را متناسب با شرایط بازار تنظیم می‌کند. ممکن است در نگاه اول تصور شود اگر ضریب اهرم صندوق 2 باشد و بازار در طول یک سال 100 درصد رشد کند، صندوق نیز 200 درصد بازدهی خواهد داشت، اما سازوکار صندوق‌های اهرمی به این شکل نیست. با شروع رشد بازار، ضریب اهرم صندوق به‌طور خودکار کاهش پیدا می‌کند و مدیر صندوق منابع عادی جدید جذب می‌کند تا ضریب اهرم را در محدوده مورد نظر، برای مثال 2 واحد، حفظ کند. بنابراین بازده ایجادشده در بلندمدت می‌تواند بیش‌تر از 2 برابر بازده بازار باشد. در زمان ریزش بازار نیز همین سازوکار عمل می‌کند. با شروع اصلاح بازار، ضریب اهرم افزایش پیدا می‌کند و مدیر صندوق برای جلوگیری از افزایش بیش از حد ضریب اهرم، به فروش سهام اقدام می‌کند. این سازوکار باعث می‌شود میزان زیان سرمایه‌گذار نیز در شرایط نزولی، کم‌تر از 2 برابر افت بازار باشد. بنابراین، به دلیل این سازوکار مدیریتی و هم‌چنین نرخ بهره پایین واحدهای عادی صندوق‌های اهرمی، سرمایه‌گذاری بلندمدت در این صندوق‌ها می‌تواند بازده قابل توجهی ایجاد کند.
مشروح دیدگاه‌های امیر ندیری را که در برنامه صندوقچه ارائه شده، در ویدئوی زیر ببینید: