تفاوت بنیادین صندوق‌های ارزی با صندوق‌های طلا و صندوق‌های درآمد ثابت ریالی

فصل بانک - علی بهشتی‌روی کارشناس بازار سرمایه در یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، قرار داده است، کارکردها و ویژگی‌ صندوق‌های ارزی را تشریح کرده و گفته است: اگر تجربه تاسیس این صندوق‌ها موفقیت‌آمیز باشد، انتظار می‌رود شاهد گسترش آن به سایر بانک‌ها و حتی طراحی صندوق‌های سهامی یا مختلط ارزی باشیم؛ و در آن سناریو، بازار سرمایه یک ابزار جدی برای رقابت با بازار ارز و طلا در جذب نقدینگی پیدا می‌کند که در میان‌مدت می‌تواند به تعمیق و تنوع‌بخشی واقعی بازار سرمایه ایران کمک کند.

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا) ، علی بهشتی‌روی در این یادداشت نوشت:
فردا، چهارشنبه 25 شهریور، پذیره‌نویسی نخستین صندوق ارزی با نام «ارزی مانا ملت» آغاز می‌شود و به نظر من این اتفاق را باید فراتر از یک خبر معمولی بازار سرمایه دید. این صندوق که با مجوز مرکز نظارت بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری سازمان بورس و توسط شرکت تأمین سرمایه بانک ملت تاسیس می‌شود، نخستین صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های با درآمد ثابت ارزی در تاریخ بازار سرمایه ایران است.
این موضوع تحقق وعده‌ای است که وزیر امور اقتصادی و دارایی هفته گذشته اعلام کرده بود و از نگاه من، نشانه‌ای از تلاش سیاست‌گذار برای واردکردن بخشی از منابع ارزی مردم به مسیر رسمی و قانونمند بازار سرمایه است؛ مسیری که تا امروز عملاً وجود نداشت و بخش بزرگی از این منابع یا در بازار آزاد ارز می‌چرخید یا به دارایی‌های موازی مثل طلا و سکه پناه می‌برد.
از منظر کارکرد، سازوکار این صندوق نسبتاً ساده اما دارای چند پیش‌نیاز مشخص است. متقاضی باید حداقل 10 واحد سرمایه‌گذاری بخرد، هر واحد به ارزش 10 دلار آمریکا، برای این کار به یک حساب ارزی دلاری فعال نزد بانک ملت نیاز دارد. پذیره‌نویسی فقط از طریق شعب منتخب ارزی همین بانک انجام می‌شود و بر اساس مصوبه سازمان بورس، این بازه می‌تواند تا یک ماه از تاریخ ابلاغ تمدید شود.
نکته‌ای که بنده روی آن تأکید می‌کنم این است که کل چرخه صندوق، ارزی است؛ منابع بدون تبدیل به ریال جذب می‌شود، در ابزارهای مالی ارزی به کار می‌رود، و صدور و ابطال واحدها هم به همان ارز انجام می‌شود. یعنی سرمایه‌گذار وقتی می‌خواهد خارج شود، معادل دلاری دارایی‌اش را پس می‌گیرد، نه معادل ریالی روز بازخرید. این تفاوت بنیادی همان چیزی است که این ابزار را از صندوق‌های طلا یا صندوق‌های درآمد ثابت ریالی متمایز می‌کند.
حالا اگر بخواهم مزایا و معایب این ابزار را از دید یک فعال بازار سرمایه جمع‌بندی کنم، باید بگویم مزیت اصلی‌ صندوق مزبور این است که برای اولین بار یک کانال رسمی، تحت نظارت سازمان بورس، برای نگه‌داری و حتی کسب بازده از دارایی ارزی در اختیار مردم قرار می‌گیرد، بدون آن‌که لازم باشد دلار فیزیکی نگه دارند یا به بازار غیررسمی مراجعه کنند. وزیر اقتصاد هم به‌صراحت تأکید کرده این صندوق‌ها مشمول نرخ‌گذاری دستوری دولت نخواهند بود، که اگر در عمل رعایت شود، تفاوت اساسی با تجربه‌های ناموفق گذشته در جمع‌آوری ارز مردم خواهد داشت.
اما من به‌عنوان کسی که سال‌هاست این بازار را از نزدیک می‌بینم، چند نکته احتیاطی هم دارم: این صندوق هیچ سابقه عملکردی ندارد و ما نمی‌دانیم در یک شوک ارزی واقعی، بازخرید واحدها با چه سرعت و به چه نرخی انجام خواهد شد. توزیع آن هم منحصر به یک بانک است، که ریسک تمرکز ایجاد می‌کند. از طرف دیگر، جزییاتی مثل کارمزد مدیریت، ترکیب دقیق دارایی‌های مجاز صندوق و نحوه رفتار آن در شرایط تحریمی هنوز در امیدنامه رسمی منتشر نشده و تا آن زمان قضاوت قطعی زود است. یک نکته دیگر هم مهم است: این صندوق، ارز را از کشور خارج نمی‌کند، فقط شکل نگه‌داری داخلی آن را عوض می‌کند؛ بنابراین هم‌چنان تابع محدودیت‌های کلی نظام ارزی و تحریمی کشور می‌ماند.
اما آن‌چه برای من به‌عنوان تحلیل‌گر بازار سهام جالب‌تر است، اثر احتمالی این ابزار روی بازار سرمایه است. در ماه‌های اخیر بخش زیادی از رشد شاخص کل، نه از بهبود بنیادی شرکت‌ها، بلکه از هم‌بستگی بازار سهام با رشد نرخ ارز آمده است؛ یعنی سهام تا حدی نقش پوشش تورمی/ارزی را برای نقدینگی بازی کرده است. حالا با معرفی یک ابزار رسمی که مستقیم همین پوشش ارزی را، بدون واسطه بازار سهام، ارائه می‌دهد، این احتمال وجود دارد که بخشی از نقدینگی که تا امروز به‌خاطر ترس از افت ارزش ریال وارد سهام می‌شد، مسیرش را به سمت این صندوق‌ها عوض کند.
به نظر می‌رسد این موضوع در کوتاه‌مدت اثر محدودی خواهد داشت، چون حجم پذیره‌نویسی اولیه و محدودیت آن به مشتریان ارزی یک بانک، آن را در مقیاس کلان بازار سرمایه کوچک نگه می‌دارد. اما اگر این تجربه موفق از آب دربیاید، انتظار می‌رود شاهد گسترش آن به سایر بانک‌ها و حتی طراحی صندوق‌های سهامی یا مختلط ارزی باشیم؛ و در آن سناریو، بازار سرمایه یک ابزار جدی برای رقابت با بازار ارز و طلا در جذب نقدینگی پیدا می‌کند که در میان‌مدت می‌تواند به تعمیق و تنوع‌بخشی واقعی بازار سرمایه ایران کمک کند.