صندوق‌های ارزی می‌توانند فصل تازه‌ای در تأمین مالی اقتصاد ایران رقم بزنند

فصل بانک - محمدمهدی منوچهری کارشناس بازار سرمایه در یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، قرار داده است، به بررسی کارکرد و ظرفیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی پرداخته و نوشته است: راه‌اندازی نخستین صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت، علاوه بر ایجاد بستری رسمی برای سرمایه‌گذاری منابع ارزی، می‌تواند به تدریج مسیر تجهیز منابع ارزی و توسعه بازار تأمین مالی ارزی را هموار کند.

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا) ، محمدمهدی منوچهری در این یادداشت نوشت:
موضوع صندوق‌های ارزی مدت‌ها در بازار سرمایه مطرح بود، اما با آغاز پذیره‌نویسی نخستین صندوق سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ارزی با درآمد ثابت، این ابزار از مرحله بحث و طراحی عبور کرده و وارد مرحله عملیاتی شده است. اهمیت این اتفاق تنها به راه‌اندازی یک صندوق جدید محدود نمی‌شود، بلکه برای نخستین بار بستری رسمی و تحت نظارت برای سرمایه‌گذاری منابع ارزی در بازار سرمایه شکل گرفته است.
حلقه مفقوده میان منابع ارزی و نیازهای تأمین مالی
اقتصاد ایران از یک‌سو با منابع ارزی قابل توجهی مواجه است که بخشی از آن در اختیار اشخاص حقیقی و حقوقی قرار دارد و از سوی دیگر، بسیاری از شرکت‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای برای تأمین مالی خود به منابع ارزی نیاز دارند. در این میان، ایجاد ابزاری که بتواند این 2 بخش را به شکل شفاف و قابل اتکا به یکدیگر متصل کند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
بخشی از ارز موجود در اختیار مردم نیز به دلیل نبود گزینه‌های مناسب سرمایه‌گذاری، خارج از چرخه رسمی اقتصاد نگه‌داری می‌شود. صاحبان این منابع به طور طبیعی به دنبال حفظ ارزش دارایی خود هستند و ورود این منابع به بازار نیازمند وجود ابزارهایی شفاف، مطمئن و متناسب با ماهیت ارزی دارایی است. صندوق‌های ارزی می‌توانند بخشی از این خلأ را پوشش دهند.
کارکرد این صندوق‌ها را نباید صرفاً از زاویه سرمایه‌گذار مورد توجه قرار داد. این ابزارها در صورت توسعه می‌توانند در تأمین مالی صنایع نیز نقش ایفا کنند. منابع جمع‌آوری‌شده از طریق صندوق‌های ارزی، با سرمایه‌گذاری در اوراق بدهی ارزی، سپرده‌های ارزی، گواهی‌های سپرده ارزی و سایر ابزارهای مجاز، می‌تواند به توسعه بازار تأمین مالی ارزی کمک کند؛ موضوعی که برای شرکت‌های صادرات‌محور و بنگاه‌های دارای درآمد ارزی اهمیت ویژه‌ای دارد.
ضرورت حفظ ماهیت ارزی سرمایه‌گذاری
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های صندوق‌های ارزی، حفظ ماهیت ارزی سرمایه‌گذاری است. سرمایه‌گذار ارز خود را وارد صندوق می‌کند و در زمان ابطال نیز تسویه به‌صورت ارزی انجام می‌شود. این موضوع برای دارندگان ارز اهمیت زیادی دارد، زیرا یکی از دغدغه‌های اصلی آنها، اطمینان از دریافت ارز در زمان خروج از سرمایه‌گذاری است.
در واقع، صندوق ارزی می‌تواند این امکان را فراهم کند که سرمایه‌گذار بدون نیاز به نگه‌داری فیزیکی اسکناس، دارایی ارزی خود را در یک بستر رسمی و تحت نظارت سرمایه‌گذاری کند و در کنار حفظ ماهیت ارزی دارایی، از بازده ارزی نیز برخوردار شود.
بازده مورد انتظار با سود تضمین‌شده تفاوت دارد
در کنار توسعه این ابزار، شفافیت و اطلاع‌رسانی دقیق به سرمایه‌گذاران نیز اهمیت بالایی دارد. به‌ویژه در موضوع تضمین باید میان ضامن نقدشوندگی و تضمین اصل سرمایه یا یک نرخ مشخص سود تفاوت قائل شد. وجود ضامن نقدشوندگی به معنای تضمین مطلق اصل سرمایه یا یک نرخ مشخص بازدهی نیست.
هم‌چنین بازده حدود 5 درصدی مطرح‌شده برای نخستین صندوق باید به عنوان بازده مورد انتظار صندوق در نظر گرفته شود و نباید با سود تضمین‌شده یکسان تلقی شود. سرمایه‌گذار باید به طور شفاف بداند منابع صندوق در چه دارایی‌هایی سرمایه‌گذاری می‌شود، چه ریسک‌هایی متوجه سرمایه‌گذاری است و فرآیند ابطال و تسویه چگونه انجام خواهد شد.
هرچه اطلاعات مربوط به ترکیب دارایی‌ها، ارزش خالص دارایی‌ها، عملکرد صندوق و گزارش‌های مالی شفاف‌تر و مستمرتر منتشر شود، زمینه برای افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و توسعه این ابزار نیز فراهم‌تر خواهد شد.
مهم‌ترین سرمایه صندوق‌های ارزی، اعتماد سرمایه‌گذاران است
مهم‌ترین موضوع در سال نخست فعالیت صندوق‌های ارزی، صرفاً میزان منابع جذب‌شده نیست، بلکه اعتمادی است که این ابزار در میان سرمایه‌گذاران ایجاد می‌کند. اگر سرمایه‌گذار در عمل شاهد انتشار شفاف اطلاعات، انجام به‌موقع ابطال‌ها، تسویه ارزی بدون مشکل و ثبات مقررات باشد، زمینه برای ورود منابع بیشتر به این بازار فراهم خواهد شد.
اعتماد در بازار سرمایه یک‌شبه شکل نمی‌گیرد و در حوزه ارز، به دلیل حساسیت بیش‌تر سرمایه‌گذاران، اهمیت آن دوچندان است. از این رو، کیفیت مدیریت دارایی‌ها، نحوه پاسخگویی به درخواست‌های ابطال، عملکرد ضامن نقدشوندگی، سرعت تسویه ارزی و ثبات مقررات، از جمله عواملی هستند که می‌توانند میزان اعتماد بازار به این ابزار را تعیین کنند.
در واقع، آزمون اصلی صندوق‌های ارزی پس از پذیره‌نویسی آغاز می‌شود و عملکرد واقعی آن‌ها در مواجهه با سرمایه‌گذاران و منابع جذب‌شده، مبنای قضاوت بازار درباره کارایی این ابزار خواهد بود.
صندوق‌های ارزی و توسعه بازار بدهی ارزی
یکی از آثار مهم توسعه صندوق‌های ارزی می‌تواند افزایش تقاضای نهادی برای اوراق ارزی باشد. با شکل‌گیری و توسعه صندوق‌های ارزی، این صندوق‌ها برای سرمایه‌گذاری منابع خود به اوراق و ابزارهای درآمد ثابت ارزی نیاز خواهند داشت و همین موضوع می‌تواند به توسعه بازار اولیه و ثانویه اوراق ارزی کمک کند.
توسعه این بازار در بلندمدت می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک منحنی بازده ارزی در بازار سرمایه را نیز فراهم کند. یکی از نیازهای بازار مالی کشور، وجود بازاری عمیق و مرجع برای قیمت‌گذاری هزینه تأمین مالی ارزی است. در صورت توسعه صندوق‌ها و اوراق ارزی، امکان مشاهده نرخ‌های بازده در سررسیدهای مختلف فراهم می‌شود و این موضوع می‌تواند به قیمت‌گذاری بهتر ریسک و هزینه تأمین مالی ارزی کمک کند.
بر این اساس، صندوق ارزی را نمی‌توان صرفاً یک محصول سرمایه‌گذاری دانست. در صورت توسعه این بازار، صندوق‌های ارزی می‌توانند بخشی از زیرساخت بازار مالی ارزی کشور را شکل دهند و میان منابع ارزی موجود و نیازهای تأمین مالی ارتباط برقرار کنند.
آغاز یک بازار جدید، نه صرفاً راه‌اندازی یک صندوق
بازار سرمایه در سال‌های گذشته ابزارهای متنوعی را تجربه کرده است؛ از صندوق‌های طلا و کالایی گرفته تا صندوق‌های املاک و مستغلات، صندوق پروژه، گواهی سپرده کالایی و ابزارهای مشتقه. صندوق‌های ارزی نیز می‌توانند ادامه مسیر توسعه تنوع ابزارهای مالی در بازار سرمایه باشند.
افزایش تنوع ابزارها از یک سو دامنه انتخاب سرمایه‌گذاران را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، امکان تجهیز منابع برای بخش‌های مختلف اقتصاد را فراهم می‌کند. در صورت موفقیت تجربه نخستین صندوق‌های ارزی، مسیر برای توسعه ابزارهای مکمل از جمله صندوق‌های پروژه ارزی، اوراق ارزی متنوع‌تر و در مراحل بعد ابزارهای مدیریت ریسک ارزی نیز می‌تواند هموار شود.
از این منظر، بهتر است راه‌اندازی نخستین صندوق ارزی را صرفاً ایجاد یک محصول جدید ندانیم، بلکه آن را می‌توان آغاز شکل‌گیری یک بازار جدید در حوزه تأمین مالی و سرمایه‌گذاری ارزی تلقی کرد.
پیوند بازار پول، بازار سرمایه و بخش واقعی اقتصاد
صندوق‌های ارزی هم‌چنین می‌توانند ارتباط میان بازار پول، بازار سرمایه و بخش واقعی اقتصاد را تقویت کنند. بانک‌ها در حوزه عملیات ارزی و نقدشوندگی نقش دارند، بازار سرمایه می‌تواند بستر تجهیز و تخصیص منابع را فراهم کند و شرکت‌ها نیز از طریق انتشار اوراق و استفاده از ابزارهای ارزی به منابع مورد نیاز خود دسترسی پیدا کنند.
بسیاری از پروژه‌های صنعتی، معدنی، پتروشیمی و زیرساختی کشور به منابع ارزی قابل توجهی نیاز دارند و شبکه بانکی به تنهایی نمی‌تواند همه این نیازها را پوشش دهد. در چنین شرایطی، بازار سرمایه می‌تواند سهم بیش‌تری در تأمین مالی ارزی ایفا کند و صندوق‌های ارزی یکی از ابزارهایی هستند که ظرفیت این بازار را در این حوزه افزایش می‌دهند.
در نهایت، صندوق‌های ارزی می‌توانند این امکان را فراهم کنند که بخشی از دارایی‌های ارزی که پیش از این خارج از چرخه مالی نگه‌داری می‌شد، در یک بستر رسمی و تحت نظارت قرار گیرد. البته موفقیت این ابزار به عملکرد واقعی آن وابسته است و شفافیت، نقدشوندگی، مدیریت حرفه‌ای دارایی‌ها و ایفای صحیح تعهدات ارزی، از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری اعتماد سرمایه‌گذاران خواهد بود.
اگر این الزامات در عمل محقق شود، صندوق‌های ارزی می‌توانند علاوه بر ایجاد گزینه‌ای جدید برای سرمایه‌گذاری منابع ارزی، به‌تدریج به یکی از ابزارهای مهم تجهیز منابع ارزی و توسعه تأمین مالی اقتصاد ایران تبدیل شوند.