استاندارد حسابداری سرمایه گذاری‌ها و چالش سودهای غیرنقدی در بازار سرمایه

فصل بانک - سید مصطفی علوی معاون مالی و سرمایه انسانی گروه توسعه ملی در یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری بازار سرمایه ایران(سنا)، قرار داده با اشاره به این‌که استاندارد حسابداری شماره 15 با عنوان «حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها» از ابتدای سال 1405 لازم‌الاجرا شده نوشته است: اجرای این استاندارد، به‌ویژه در شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها، تغییراتی را در نحوه اندازه‌گیری و شناسایی سرمایه‌گذاری‌ها ایجاد می‌کند که آثار آن می‌تواند فراتر از صورت‌های مالی و در حوزه‌هایی مانند سود هر سهم، تقسیم سود و ارزیابی عملکرد شرکت‌ها نمایان شود.

به گزارش پایگاه خبری بازار سرمایه ایران (سنا) ، سید مصطفی علوی معاون مالی و سرمایه انسانی گروه توسعه ملی، در این یادداشت نوشت:
یکی از مهم‌ترین تغییرات ایجادشده در استاندارد حسابداری شماره 15، استفاده گسترده‌تر از ارزش منصفانه در اندازه‌گیری برخی سرمایه‌گذاری‌هاست. بر اساس این استاندارد، سرمایه‌گذاری‌های سریع‌المعامله که به عنوان دارایی جاری نگه‌داری می‌شوند، باید در صورت وضعیت مالی به ارزش منصفانه منعکس شوند و تغییرات ارزش آن‌ها نیز، جز در موارد مشخص، در صورت سود و زیان شناسایی شود.
این تغییر از یک منظر، گامی در جهت نزدیک شدن گزارشگری مالی ایران به رویکردهای متداول بین‌المللی است. با این حال، اجرای آن برای شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها می‌تواند ملاحظاتی ایجاد کند که توجه به آن‌ها برای بازار سرمایه اهمیت دارد.
سودی که هنوز نقد نشده است
مهم‌ترین چالش را می‌توان در فاصله میان سود حسابداری و جریان نقدی جست‌وجو کرد. ممکن است ارزش منصفانه بخشی از سرمایه‌گذاری‌های یک شرکت در پایان دوره افزایش پیدا کند و این افزایش ارزش، در صورت سود و زیان شرکت به عنوان سود شناسایی شود. در چنین شرایطی سود حسابداری شرکت افزایش یافته، اما لزوما هیچ وجه نقدی وارد شرکت نشده است.
این موضوع زمانی اهمیت بیش‌تری پیدا می‌کند که سود شناسایی‌شده در محاسبه سود هر سهم نیز اثرگذار باشد. در نتیجه ممکن است شرکتی سودآوری بیش‌تری را در صورت‌های مالی گزارش کند، در حالی که از نظر نقدینگی، منابع جدیدی در اختیار ندارد.
در چنین شرایطی، موضوع تقسیم سود نیز اهمیت پیدا می‌کند. اگر سود شناسایی‌شده ناشی از افزایش ارزش سرمایه‌گذاری‌ها باشد، شرکت باید میان سود حسابداری و منابع نقدی قابل دسترس خود تفکیک قائل شود. در غیر این صورت، افزایش سود گزارش‌شده لزوما به معنای افزایش توان شرکت برای پرداخت سود نقدی نیست.
بنابراین، اجرای استاندارد 15 می‌تواند ضرورت توجه بیش‌تر به کیفیت سود را در تحلیل شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها افزایش دهد. سرمایه‌گذار دیگر نمی‌تواند صرفا بر رقم سود خالص یا سود هر سهم تمرکز کند و باید بررسی کند که چه میزان از این سود از محل عملیات و جریان‌های نقدی و چه میزان از محل تغییرات ارزش دارایی‌ها ایجاد شده است.
نوسان بازار و تغییر مسیر سود
چالش دیگر به ماهیت نوسانی بازار سرمایه بازمی‌گردد. ارزش منصفانه سرمایه‌گذاری‌ها تابع شرایط بازار است و قیمت سهام می‌تواند در دوره‌های مختلف تغییرات قابل‌توجهی داشته باشد.
در نتیجه، همان‌طور که افزایش ارزش سرمایه‌گذاری‌ها می‌تواند در یک دوره به افزایش سود منجر شود، کاهش ارزش آنها نیز می‌تواند در دوره‌های بعدی اثر معکوس داشته باشد. این موضوع ممکن است نوسان سود شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها را افزایش دهد و ارزیابی عملکرد آنها را در دوره‌های مختلف دشوارتر کند.
البته انعکاس تغییرات ارزش منصفانه در صورت‌های مالی، تصویر به‌روزتری از وضعیت دارایی‌های شرکت ارائه می‌دهد و از این منظر مزیت مهمی دارد. مسئله اصلی، نحوه تفسیر این ارقام است. سود ناشی از افزایش ارزش دارایی را نمی‌توان بدون توجه به ماهیت آن با سود حاصل از فعالیت عملیاتی یا سود تحقق‌یافته ناشی از فروش دارایی یکسان تلقی کرد.
از این رو، در تحلیل شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ ها لازم است علاوه بر سود خالص، ترکیب سود و منشأ آن نیز مورد توجه قرار گیرد. این موضوع می‌تواند به تدریج اهمیت بیشتری در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران و ارزیابی عملکرد مدیران پیدا کند.
وقتی قیمت بازار در دسترس نیست
یکی دیگر از مسائل مهم در اجرای استاندارد حسابداری شماره 15، تعیین ارزش منصفانه سرمایه‌گذاری‌هایی است که در پایان دوره مالی از قیمت بازار قابل اتکا برخوردار نیستند.
در بازار سرمایه ایران، توقف نمادها به دلایل مختلف، به‌ویژه در برخی نمادهای بازار پایه، موضوعی قابل توجه است. زمانی که یک نماد برای مدت مشخصی متوقف است، قیمت روز بازار لزوما نمی‌تواند مبنای ساده و مستقیمی برای تعیین ارزش منصفانه سرمایه‌گذاری در تاریخ گزارشگری باشد.
در چنین شرایطی، مسئله فقط نبود یک قیمت معاملاتی نیست. کیفیت اطلاعات موجود، فاصله زمانی از آخرین معامله، شرایط شرکت و میزان قابلیت اتکای قیمت آخرین معامله نیز می‌تواند در ارزیابی ارزش منصفانه اهمیت پیدا کند.
این مسئله ضرورت وجود رویه‌های شفاف و قابل اتکا برای ارزش‌گذاری چنین دارایی‌هایی را بیش‌تر می‌کند. هرچه فاصله میان تاریخ آخرین معامله و تاریخ گزارشگری افزایش یابد، اتکا به همان قیمت برای انعکاس ارزش روز دارایی نیز نیازمند بررسی بیش‌تری خواهد بود.
ضرورت هماهنگی در اجرای استاندارد
استاندارد حسابداری شماره 15 در مجموع می‌تواند به ارتقاء شفافیت اطلاعات مالی شرکت‌ها کمک کند، اما آثار اجرایی آن در بازار سرمایه نیازمند توجه هم‌زمان حسابرسان، شرکت‌ها، نهاد ناظر و تحلیلگران است.
به نظر می‌رسد در کنار اجرای استاندارد، لازم است آثار شناسایی سودهای ناشی از تغییر ارزش منصفانه بر سود هر سهم، سیاست تقسیم سود و ارزیابی عملکرد شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ‌ها با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد. هم‌چنین در خصوص دارایی‌هایی که به دلیل توقف نماد یا نبود معاملات کافی، قیمت بازار قابل اتکایی ندارند، تدوین و تبیین رویه‌های روشن می‌تواند از اختلاف برداشت در فرآیند گزارشگری مالی جلوگیری کند.
هدف از اجرای استانداردهای جدید حسابداری، افزایش شفافیت و بهبود کیفیت اطلاعات مالی است. بنابراین، موفقیت استاندارد مذکور نیز صرفا به اجرای مفاد آن محدود نمی‌شود، بلکه به این عامل بستگی دارد که اطلاعات حاصل از اجرای آن تا چه اندازه برای سرمایه‌گذار قابل فهم، قابل اتکا و قابل استفاده در تصمیم‌گیری باشد.
در نهایت، ارزش منصفانه می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت دارایی‌های شرکت ارائه دهد، اما برای تحلیل بازار سرمایه باید میان ارزش دارایی، سود حسابداری و جریان نقدی تمایز قائل شد. توجه به این تفکیک می‌تواند به استفاده صحیح‌تر از اطلاعات مالی شرکت‌ها و ارزیابی دقیق‌تر عملکرد آن‌ها کمک کند.