فصل بانک - باشگاه داروییهای بازار سرمایه با ثبت ارزش بیش از 790 هزار میلیارد تومانی، به هشتمین صنعت بزرگ بورس تبدیل شد.
به گزارش فصل بانک، گروه مواد و محصولات دارویی یکی از 10 گروه بزرگ بازار سرمایه است که با دربرگرفتن بیش از 50 شرکت، ارزش بازاری در حدود 790 هزار میلیارد تومان دارد و طیف متنوعی از فعالیتهای زنجیره دارو، از تولید و تأمین مواد اولیه تا پخش، توزیع و سرمایهگذاری را در بر میگیرد.
ساختار این گروه را میتوان به طور کلی در سه بخش تولیدکنندگان دارو، شرکتهای پخش و توزیع و شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگهای دارویی تقسیم کرد؛ شرکتهایی که اگرچه همگی در یک گروه صنعت طبقهبندی میشوند، اما از نظر مدل کسبوکار، عوامل اثرگذار بر سودآوری و حتی روش مناسب تحلیل بنیادی تفاوتهای قابل توجهی با یکدیگر دارند.
همین تفاوت باعث میشود ارزش بازار گروه دارویی به تنهایی تصویر کاملی از وضعیت صنعت ارائه نکند و بررسی عملکرد آن نیازمند تفکیک شرکتها بر اساس نوع فعالیت باشد.
تولیدکنندگان؛ بخش اصلی گروه دارویی
بزرگترین بخش این گروه را شرکتهای تولیدکننده تشکیل میدهند؛ شرکتهایی که مستقیماً در فرآیند تولید دارو، مکمل، فرآوردههای تزریقی، محصولات گیاهی، مواد اولیه دارویی و سایر محصولات مرتبط فعالیت میکنند.
در فهرست مورد بررسی، شرکتهای تولیدی شامل دقاضی، دزاگرس، ددانا، کاسپین، دسانکو، دحاوی، داوه، دتولید، بیوتیک، دبالک، ریشمک، دجابر، دسینا، دعبید، دالبر، درازک، دلقما، دفارا، دیران، دارو، دپارس، دزهراوی، دسبحان، دامین، دکوثر، دشیمی، دلر، داترا، دتماد، دابور، ددام، دفرا، دکیمی، داسوه و دروز هستند.
این بخش از صنعت از نظر نوع محصول نیز یکدست نیست. برای نمونه، برخی شرکتها عمدتاً تولیدکننده قرص و کپسول هستند، برخی تمرکز بالایی بر محصولات تزریقی و ویال دارند و برخی نیز در حوزه مواد اولیه، مکمل یا محصولات تخصصی فعالیت میکنند.
به همین دلیل، مقایسه شرکتهای دارویی صرفاً بر اساس شاخصهایی مانند P/E یا حاشیه سود، بدون توجه به ترکیب محصولات و مدل عملیاتی آنها، میتواند گمراهکننده باشد.
یک عضو جدید در جمع تولیدکنندگان
در همین بخش، زیست اروند فارمد با نماد «داروند» به جمع شرکتهای تولیدکننده دارویی بازار سرمایه اضافه شده است.
این شرکت در بازار دوم بورس تهران و در گروه تولید داروهای شیمیایی و گیاهی درج شده و در صورت عرضه اولیه، به جمع شرکتهای تولیدکننده دارویی حاضر در بازار سهام اضافه خواهد شد.
بر اساس گزارش ارزشگذاری و اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال، ارزش برآوردشده شرکت حدود 7.5 هزار میلیارد تومان است. بنابراین در صورت عرضه اولیه و تحقق این ارزش در بازار، میتوان انتظار داشت حدود 7.5 همت به ارزش بازار بخش تولیدکنندگان دارویی افزوده شود.
این عدد البته ارزشگذاری شرکت است و نه ارزش بازار قطعی پس از عرضه اولیه؛ چرا که ارزش بازار نهایی شرکت به قیمت کشفشده و تعداد سهام قابل معامله بستگی خواهد داشت.
از منظر عملیاتی نیز داروند در میان شرکتهای تولیدکننده دارویی، ساختار متفاوتی دارد و سبد آن شامل داروهای شیمیایی و مکملهای تخصصی است. همین موضوع، این شرکت را در مقایسههای آتی بیشتر در کنار شرکتهایی قرار میدهد که از نظر ترکیب محصولات و بازار هدف به آن نزدیکتر هستند، نه لزوماً تمام شرکتهای گروه دارویی.
شرکتهای پخش؛ حلقه اتصال تولید به بازار
دومین بخش گروه دارویی را شرکتهای پخش و توزیع با مجموع ارزش بازار بیش از 50 همتی تشکیل میدهند.
در فهرست مورد بررسی، دتوزیع، پخش، درازی، هجرت و کیبیسی در این بخش قرار دارند.
ماهیت فعالیت این شرکتها با تولیدکنندگان تفاوت اساسی دارد. در یک شرکت تولیدی، عواملی مانند مقدار تولید، نرخ فروش، بهای مواد اولیه، نرخ ارز، ظرفیت خطوط تولید و سیاست قیمتگذاری دارو از متغیرهای اصلی سودآوری هستند؛ اما در شرکتهای پخش، حجم توزیع، حاشیه سود، هزینههای لجستیک، سرمایه در گردش و دوره وصول مطالبات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بنابراین حتی اگر دو شرکت در یک گروه صنعتی قرار گرفته باشند، نمیتوان انتظار داشت تغییر یک متغیر اقتصادی اثر یکسانی بر سودآوری آنها داشته باشد.
شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگ؛ لایه مالکیتی صنعت
سومین بخش را شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگهای دارویی تشکیل میدهند که فعالیت اصلی آنها مالکیت و مدیریت پرتفویی از شرکتهای دارویی است.
در فهرست مورد بررسی، تیپیکو، برکت، والبر، وپخش، دسبحا و شفا با مجموع ارزش بازار 183 همتی در این بخش قرار میگیرند.
تحلیل بنیادی این شرکتها نیز با تولیدکنندگان تفاوت دارد و در آن متغیرهایی مانند ارزش روز پرتفوی، NAV، سود تقسیمی شرکتهای زیرمجموعه، ترکیب سرمایهگذاریها، درآمد حاصل از سرمایهگذاری و فاصله قیمت بازار با ارزش خالص داراییها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از این منظر، گروه دارویی بورس را نمیتوان یک صنعت کاملاً همگن دانست؛ بلکه با مجموعهای از شرکتهای فعال در بخشهای مختلف زنجیره ارزش دارو مواجه هستیم.
ارزش بازار در گروه دارویی چگونه توزیع شده است؟
بررسی ارزش بازار شرکتهای این گروه نیز نشان میدهد که وزن شرکتها یکسان نیست.
در میان نمادهای مورد بررسی، دعبید با ارزش بازاری حدود 115 همت در صدر قرار دارد. پس از آن تیپیکو با حدود 95 همت، دارو با حدود 47.3 همت و وپخش با حدود 45 همت قرار دارند.
این تمرکز نشان میدهد که رقم حدود 790 همتی ارزش بازار گروه دارویی، الزاماً به معنای برخورداری تمام شرکتهای این گروه از اندازه و مقیاس مشابه نیست و بخش قابل توجهی از ارزش بازار در اختیار تعداد محدودی از شرکتهای بزرگ قرار دارد.
از سوی دیگر، وجود شرکتهایی با ارزش بازار چند هزار میلیارد تومان یا حتی کمتر در کنار شرکتهای بزرگتر، نشاندهنده گستردگی طیف شرکتهای حاضر در این گروه است.
چرا تحلیل بنیادی صنعت دارو دشوار است؟
یکی از ویژگیهایی که تحلیل شرکتهای دارویی را نسبت به برخی صنایع دیگر دشوارتر میکند، تنوع بسیار بالای محصولات و تفاوت مدل درآمدی شرکتها است.
در صنعت فولاد، برای مثال، میتوان شرکتها را تا حد زیادی بر مبنای محصولاتی مانند شمش، تختال یا محصولات نوردی و متغیرهایی نظیر مقدار تولید و نرخ فروش مقایسه کرد. اما در صنعت دارو، ترکیب محصول، شکل دارویی، حوزه درمانی، سهم محصولات مشمول قیمتگذاری، سهم مکملها، مواد اولیه، ظرفیت خطوط و حتی وضعیت مجوز محصولات میتواند از شرکتی به شرکت دیگر تفاوت چشمگیری داشته باشد.
در نتیجه، تحلیل صنعت دارو بهتر است از سطح گروه به سطح زیرگروه و سپس به سطح شرکت و محصول منتقل شود.
به بیان دیگر، مقایسه «دارو با دارو» الزاماً مقایسه درستی نیست؛ بلکه باید ابتدا مشخص شود هر شرکت با چه محصولاتی، در چه بازارهایی و با چه ساختار هزینهای درآمد ایجاد میکند.
نگاه بنیادی به گروه دارویی
از همین منظر، بررسی بنیادی شرکتهای دارویی را میتوان در چند محور دنبال کرد؛ رشد مقدار فروش، رشد نرخ فروش، ترکیب محصولات، حاشیه سود، وابستگی به مواد اولیه وارداتی، اثر نرخ ارز، دوره وصول مطالبات، سرمایه در گردش، ظرفیت تولید، طرحهای توسعه، وضعیت قیمتگذاری و سهم محصولات آزاد از فروش از جمله مهمترین متغیرها هستند.
در شرکتهای دارای محصولات تخصصی و جدید نیز عواملی مانند هزینه تحقیق و توسعه، تعداد محصولات جدید، مجوزهای تولید و مزیت رقابتی میتواند در ارزیابی چشمانداز شرکت اهمیت بیشتری پیدا کند.
از طرف دیگر، دوره طولانی وصول مطالبات در زنجیره دارو باعث میشود سود حسابداری و جریان نقدی شرکت الزاماً همزمان حرکت نکنند؛ بنابراین بررسی صورت جریان وجوه نقد و سرمایه در گردش در کنار صورت سود و زیان اهمیت ویژهای دارد.
در گزارشهای بعدی، عملکرد شرکتهای دارویی از منظر رشد فروش، سودآوری، حاشیه سود، ترکیب محصولات، سرمایه در گردش و بازدهی سهام بررسی خواهد شد تا تصویر دقیقتری از وضعیت بنیادی این گروه و تفاوت عملکرد شرکتهای آن ارائه شود.