فصل بانک - یک کارشناس اقتصادی گفت: افزایش یا کاهش نرخ بهره بهتنهایی توان وامدهی بانکها را تغییر نمیدهد، زیرا بانکها مبنای اعطای تسهیلات را فقط سپردههای بلندمدت قرار نمیدهند.
علی فروزانفر ؛ در هفتههای اخیر و همزمان با ادامه بحثها درباره سیاستهای پولی، نرخ سود بینبانکی و چشمانداز تغییرات نرخ بهره، بار دیگر آثار این متغیر بر شبکه بانکی و بازارهای مالی به یکی از موضوعات اصلی تحلیلهای اقتصادی تبدیل شده است. نرخ سود بینبانکی نیز همچنان در سطوح بالای نزدیک به 24 درصد در نوسان است و همین موضوع، بحث درباره آثار نرخ بهره بر عملکرد بانکها را دوباره در کانون توجه قرار داده است.
در همین راستا، محمد نوربخش، اقتصاددان، تحلیلگر ارشد بازارهای مالی و کارشناس خبره بازار سرمایه، در ادامه سلسله مباحث خود درباره باورهای نادرست پیرامون نرخ بهره، پس از آنکه در گفتوگوی پیشین این تصور را رد کرد که افزایش نرخ بهره موجب ورود پول به بانکها میشود ، این بار به سراغ دومین کلیشه رایج رفته و رابطه میان نرخ بهره و قدرت وامدهی بانکها را مورد بررسی قرار داده است.
دومین کلیشه؛ افزایش نرخ بهره قدرت وامدهی بانکها را افزایش میدهد
نوربخش اظهار کرد: کلیشه دوم این است که گفته میشود افزایش نرخ بهره ـ و طبیعتاً کاهش نرخ بهره در جهت عکس ـ باعث افزایش (یا کاهش) توان وامدهی بانکها میشود.
وی در توضیح اینکه استدلال رایج طرفداران این دیدگاه چیست؟ تشریح کرد: استدلالی که برای این موضوع مطرح میشود این است که وقتی نرخ بهره افزایش پیدا میکند، مردم منابع خود را برای مدت بیشتری در قالب سپردههای بلندمدت نزد بانکها نگه میدارند و بانکها نیز میتوانند با اطمینان بیشتری روی این منابع حساب کرده و تسهیلات بیشتری پرداخت کنند.
این اقتصاددان با رد این دیدگاه گفت: این هم اشتباه است؛ زیرا بانکها به این شکل عمل نمیکنند که فقط به اندازه سپردههای مدتدار خود وام بدهند.
بانکها فقط سپردههای بلندمدت را ملاک قرار نمیدهند
وی توضیح داد: بانکها با همه سپردههایی که در اختیار دارند، اعم از سپردههای جاری، کوتاهمدت و بلندمدت، عملیات تسهیلاتدهی انجام میدهند؛ مگر آن بخشی از منابع که احتمال دارد از یک بانک به بانک دیگر منتقل شود.
نوربخش افزود: بانکها با استفاده از مدلهای مختلف، رفتار سپردهها را پیشبینی میکنند و برآورد میکنند چه میزان از منابع ممکن است از بانک خارج یا به آن وارد شود.
برای مخاطبان عمومی باید توضیح داد که بانکها هر روز وضعیت ورود و خروج سپردهها را بررسی و بر اساس دادههای آماری، میزان منابع قابل استفاده برای پرداخت وام یا سرمایهگذاری را محاسبه میکنند؛ بنابراین تصمیم آنها صرفاً به حجم سپردههای بلندمدت وابسته نیست.
وی در ادامه با ذکر مثالی اظهار کرد: ممکن است بانک ملت از هزار واحد سپردهای که در اختیار دارد و شامل سپردههای بلندمدت، کوتاهمدت، جاری و سایر انواع سپرده است، برآورد کند که از این هزار واحد، مثلاً حدود 50 واحد در طول روز ممکن است از بانک خارج یا از بانکهای دیگر وارد شود و خالص جابهجایی منابع در همین حدود باشد.
بانکها چگونه درباره اعطای وام تصمیم میگیرند؟
نوربخش ادامه داد: یعنی بانکها کل سپردههایی را که در اختیار دارند مبنا قرار میدهند و با مدلسازیهایی که انجام میدهند، برآورد میکنند چه مقدار از این سپردهها سیال است؛ یعنی احتمال دارد از بانک خارج شود یا از سایر بانکها به آن وارد شود. سپس بر اساس همین برآورد تصمیم میگیرند چه میزان از منابع را به پرداخت تسهیلات اختصاص دهند و چه میزان را سرمایهگذاری کنند.
این اقتصاددان در پایان این بخش از گفتوگو با تأکید بر اینکه «نرخ بهره بهتنهایی قدرت وامدهی را تغییر نمیدهد»، تصریح کرد: بنابراین اینکه گفته شود افزایش نرخ بهره به خودی خود توان وامدهی بانکها را افزایش میدهد یا کاهش نرخ بهره باعث کاهش قدرت تسهیلاتدهی آنها میشود، برداشت درستی نیست؛ زیرا بانکها تصمیمات اعتباری خود را بر اساس مدیریت کل منابع و برآورد جریان ورود و خروج سپردهها اتخاذ میکنند، نه صرفاً بر مبنای تغییر نرخ بهره.